2018-1019 Ωρολόγιο πρόγραμμα – διάγραμμα μαθήματος – προσκεκλημένοι διδάσκοντες

Τέχνη, ελευθερία και λογοκρισία


Μάθημα Ελεύθερης Επιλογής, Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου Πανεπιστημίου


ΔΙΔΑΣΚΩΝ :

Δημήτρης Χριστόπουλος – Kαθηγητής, Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας


Το μάθημα γίνεται κάθε Δευτέρα 14:00-17:00 στην αίθουσα Δ. 12 του Νέου Κτιρίου.


Η λογοκρισία είναι φαινόμενο σύμφυτο σε σχέσεις εξουσίας: κοινώς, η ανισότητα είναι αυτή που δημιουργεί τις προϋποθέσεις του περιορισμού ή του ελέγχου του λόγου μεταξύ των ανθρώπων. Η άνιση κατανομή ισχύος σε συνδυασμό με την κυριαρχία συγκεκριμένων – εθνικών, θρησκευτικών, πολιτικών ιδεολογιών ή δοξασιών αποτελεί το πιο εύφορο έδαφος για την ανάπτυξη λογοκριτικών πρακτικών στην τέχνη και το λόγο. Το ιερό, έναντι άλλων, αποτελεί κατεξοχήν έμπνευση καλλιτεχνικής δημιουργίας και αιτία αριστουργημάτων στο χώρο όλων των τεχνών. Από την άλλη, στο όνομα θρησκευτικών πεποιθήσεων, η ελευθερία της τέχνης έχει βάναυσα παραβιαστεί, τόσο στο παρελθόν όσο και σήμερα. Τα δύο αυτά μεγέθη – θρησκευτική ελευθερία και ελευθερία της τέχνης – καλείται να σταθμίσει κάθε κοινωνία. Η σύγκρουση τους είναι κατεξοχήν πολιτική υπόθεση και δεν αποτελεί θεολογικό ή αισθητικό ζήτημα. Μπορούν οι ευαισθησίες των θρησκευτικών – αλλά και των κάθε λογής – κοινοτήτων να περιορίσουν την ελευθερία του ανθρώπου να ορίζει ο ίδιος τι είναι τέχνη; Σε τι βαθμό η ελεύθερη τέχνη μπορεί να προκαλεί τις αντιλήψεις περί του θείου μιας θρησκευτικής κοινότητας; Υπάρχουν όρια και εάν ναι πώς τίθενται; Σε τελευταία ανάλυση, τι σταθμίσεις καλείται κάνει η δημοκρατία; Ποιες είναι οι σταθμίσεις των αυταρχικών καθεστώτων. Ειδικά για το φετινό μάθημα ειδική αναφορά θα γίνει στο καθεστώς της επταετίας στην Ελλάδα.

Πώς εκδηλώνεται η λογοκρισία στο όνομα του θρησκευτικά ιερού, του εθνικά θέσφατου ή ακόμη και του πολιτικά ορθού; Πώς έχει διαμορφωθεί ιστορικά το πρόσωπο της λογοκρισίας στην τέχνη; Νησίδες της παραδοσιακής μορφής καταστολής της ελευθερίας της τέχνης ή του τύπου από δημόσιες αρχές, επιβιώνουν ακόμη και σήμερα. Ωστόσο, αυτό που περισσότερο από ποτέ χαρακτηρίζει τη σύγχρονη συγκυρία, είναι οι λιγότερο ορατές, αλλά ενίοτε πιο δραστικές, εκδοχές αυτοπεριορισμού του ανθρώπινου λόγου, στο όνομα πολλαπλών και ετερόκλητων σκοπιμοτήτων. 

Tο μάθημα επιχειρεί να δώσει μια διεπιστημονική, αναλυτική και βιωματική, απάντηση στα παραπάνω ερωτήματα και θεματικές. Είναι ελεύθερης επιλογής και σεμιναριακού χαρακτήρα στο οποίο είναι προσκεκλημένοι διδάσκονται με εμπειρία στο ζήτημα της λογοκρισίας, νομικοί, εικαστικοί καλλιτέχνες, δημοσιογράφοι κλπ ενώ θα υπάρξουν και προβολές ντοκιμαντέρ, εικαστικών ή άλλων έργων που κατά καιρούς έχουν λογοκριθεί στο όνομα θρησκευτικών ή άλλων δοξασιών. Το μάθημα αξιολογείται με γραπτές εξετάσεις ή απαλλακτικές συλλογικές εργασίες των φοιτητών.

ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

15 Οκτωβρίου 2018
1. Εισαγωγή: ο προβληματισμός του μαθήματος :  τι είναι λογοκρισία. Τύποι λογοκρισίας

22 Οκτωβρίου 2018
2. Λογοκρισία και εικαστικές τέχνεςΠηνελόπη Πετσίνη, θεωρητικός τεχνών – επιστημονικά υπεύθυνη έργου “Η λογοκρισία στον Κινηματογράφο και τις Εικαστικές Τέχνες»

29 Οκτωβρίου 2018
3. Να απαγορεύεται ο μισαλλόδοξος λόγος; Υπάρχει “καλή” λογοκρισία;

5 Νοεμβρίου 2018

4. Προβολή της ταινίας “Στοργή στο λαό” και συζήτηση με τον σκηνοθέτη Β. Δούβλη για τη λογοκρισία στην εφταετία

12 Νοεμβρίου 2018

5. Η λογοκρισία στον κινηματογράφο – Μαρία Χάλκου, θεωρητικός του κινηματογράφου –  μεταδιδακτορική ερευνήτρια έργου “Η λογοκρισία στον Κινηματογράφο και τις Εικαστικές Τέχνες»

19 Νοεμβρίου 2018

6. Η εκφυλισμένη τέχνη – Πηνελόπη Πετσίνη

26 Νοεμβρίου

7. Βλασφημία και λογοκρισία σήμερα: με αφορμή τις υποθέσεις
“Γέροντος Παστιτσίου” & Χυτηρίου –
Στρατής Μπουρνάζος, ιστορικός – ερευνητής έργου “Η λογοκρισία στον Κινηματογράφο και τις Εικαστικές Τέχνες»

3 Δεκεμβρίου 2018

7.«Όταν το πεδίο γίνεται εχθρικό: Εθνογραφία, λογοκρισία και αυτολογοκρισία» (μια συζήτηση με αφορμή το βιβλίο ‘Επιτηρούμενες Ζωές’ – Αλεξάνδρεια 2016) . Μαρίκα Ρόμπου-Λεβίδη, κοινωνική ανθρωπολόγος.

10 Δεκεμβρίου 2018

8. Λογοκρισία, αυτολογοκρισία και έλεγχος στην ερευνητική δημοσιογραφία – Ντίνα Δασκαλοπουλου, δημοσιογράφος, Εφημερίδα Συντακτών

17 Δεκεμβρίου 2018
9. Συνέπειες της κατασταλτικής και προληπτικής λογοκρισίας στη δημοσίευση λογοτεχνικών έργων με ερωτικό περιεχόμενο –  Λεωνίδας Εμπειρίκος, ιστορικός

7 Ιανουαρίου 2019

11. Ανακεφαλαίωση – Παρουσίαση φοιτητικών εργασιών – Οι φοιτητικές εργασίες θα παρουσιάζονται προφορικά ώστε οι φοιτητές και οι φοιτήτριες να εξοικειωθούν με τους κανόνες μιας πειστικής, μη κουραστικής για το κοινό προφορικής παρουσίασης. Κατόπιν, και με βάση τη συζήτηση και τα σχόλια που θα προκαλούνται στη συζήτηση θα τις στέλνουν προς αξιολόγηση την ημέρα των εξετάσεων. Οι εργασίες δεν είναι απαλλακτικές. Προσθέτουν το μέγιστο τρεις βαθμούς στην τελική αξιολόγηση.

14 Ιανουαρίου 2019

12. Παρουσίαση φοιτητικών εργασιών – συζήτηση

Προτεινόμενη βιβλιογραφία:
Γ. Ζιώγας, Λ. Καραμπίνης, Γ. Σταυρακάκης, Δ. Χριστόπουλος, Όψεις λογοκρισίας στην Ελλάδα, Αθήνα: Νεφέλη, 2008

Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, Ο θεός δεν έχει ανάγκη εισαγγελέα,Αθήνα: Νεφέλη, 2013.

Δημήτρης Χριστόπουλος (επιμέλεια), Ολα μπορούν να λεχθούν” ή υπάρχουν “εκείνα που δεν λέγονται; Εκδ. Βιβλιόραμα & Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, Αθήνα, 2015.

Π. Πετσίνη, Δ. Χριστόπουλος, Η λογοκρισία στην Ελλάδα, Ίδρυμα Ρόζα Λούξεμπουργκ, Αθήνα, 2016

https://rosalux.gr/sites/default/files/publications/logokrisies.pdf

Σημειώσεις αναρτώνται στο dimitrischristopoulos.gr